Haptonomie in de zorg
Haptonomie is de wetenschap van het gevoel. Hoewel dit soms abstract klinkt, speelt ons gevoel, via tastzin, sfeer en stemming, een grote rol in hoe we contact maken. In de zorg kan het bewust inzetten van deze gevoelsinformatie leiden tot beter contact en meer samenwerking met de cliënt.
Belangrijke principes binnen de haptonomie zijn:
- Uitnodigen tot beweging: niet dwingen, maar via lichaamstaal en rustige communicatie de cliënt uitnodigen om zelf te bewegen.
- Bewegingsruimte en -vrijheid: geef de cliënt letterlijk en figuurlijk de ruimte om te bewegen. Begeleid in plaats van vastpakken.
- Tempo van bewegen: sluit aan bij het tempo van de cliënt. Wacht op een reactie en beweeg mee, zodat transfers soepel en respectvol verlopen.
We hebben allemaal persoonlijke zones van ruimte om ons heen. Denk aan hoe ongemakkelijk het voelt als iemand te dicht naast je komt zitten in een lege ruimte. In de zorg moet je vaak deze zones overschrijden. Doe je dat zonder respect, dan kan de cliënt reageren met weerstand of tegenwerking. Maar als je zorgvuldig en met gevoel voor afstand en nabijheid te werk gaat, ontstaat er juist samenwerking.
Veelgestelde vragen
Waar kan ik op letten om de zelfstandige transfers veilig te laten verlopen zonder te veel over te nemen?
De benadering is een belangrijk onderdeel van de transfer. De informatie op deze pagina kan hierbij helpen.
Het wordt zwaar om gevallen cliënten, die eigenlijk niet in een passieve lift thuishoren, van de grond te tillen. Wat nu?
Als de cliënt niet meer zelf op kan staan kan de Raizer een oplossing zijn.
De cliënt loopt min of meer zelfstandig, toch wil ik wel graag wat ondersteuning bieden.
De zorgriem kan hier een uitkomst zijn. Er is contact en ondersteuning en toch beweegt de cliënt zelfstandig.
Zijn er speciale rollators die geschikt zijn voor deze doelgroep?
Er is ervaring opgedaan met de Umotion.
Kijk eens door de ogen van de zorgvrager.
Stel je voor: je ligt lekker onder je dekbed in de schemertoestand tussen slapen en waken.
Op de gang zijn pittige voetstappen te horen en even later gaat de deur met een zwaai open en verschijnt er een zeer wakkere zorgverlener aan je bed. Deze zorgverlener heeft al een dagtaak achter de rug: wakker worden, opstaan, ontbijten, naar het werk, overdragen, even bijpraten en aan de slag. En er is ook een lange lijst van taken voor de boeg, dus… geen tijd te verspillen!
De twee werelden - die van de zorgvrager en die van de zorgverlener - liggen mijlenver uit elkaar. De kans op een soepele samenwerking is heel erg klein, want de motivatie en doelen van beide personen komen niet overeen. Rustig wakker worden en kalm aan de dag beginnen, terwijl je daarvoor geheel afhankelijk bent van een ander, tegenover zo snel mogelijk wassen, aankleden, naar de huiskamer brengen en naar de volgende zorgvrager gaan. Dit kan weerstand en tegenwerking oproepen.
Probeer als zorgverlener toch de tijd te nemen, rustig contact te maken en samenwerking uit te lokken. Want dan gaat het hele proces uiteindelijk sneller en meer ontspannen. Zo hebben beide partijen er voordeel van!
Citaat uit ‘Met zachte hand’
© Ondine de Hullu
Laatst bijgewerkt: maart 2026.